Sự khác biệt giữa nhân viên giỏi và quản lý giỏi

Nhân viên giỏi đo giá trị của mình bằng thứ mình tự tay làm ra, còn quản lý giỏi đo giá trị bằng thứ người khác làm được nhờ hệ thống và con người mà mình tạo ra. Đó là hình ảnh người thợ và người kiến trúc sư trong Chương 15, “Lãnh đạo là một nghề giáo”, của cuốn SMILE+.

Nói cho đúng, bản thảo kể chuyện này qua Alex, chủ một doanh nghiệp bốn mươi người, và gọi đó là hai trạng thái của người lãnh đạo. Mình mượn lại hình ảnh ấy cho bạn, người đang dẫn một nhóm nhỏ hơn, vì câu hỏi bên dưới thì giống hệt nhau. Nếu bạn muốn xem toàn cảnh trước, bài hướng dẫn đầy đủ về chuyển vai từ nhân viên giỏi sang quản lý đã tóm lược cả hành trình, còn bài này chỉ đào sâu một điểm, là hai vai ấy khác nhau ở đâu.

Người thợ và người kiến trúc sư khác nhau ở đâu?

Trong một quán cà phê khá vắng, Mr. Grant hỏi Alex rằng nếu muốn xây một nhà thờ lớn, cậu có thuê người thợ giỏi nhất thế giới hay không. Alex đáp có lẽ là có. Mr. Grant lắc đầu, bảo rằng nếu chỉ có một người thợ giỏi nhất thế giới, công trình ấy sẽ mất rất lâu, và điều Alex cần là một người kiến trúc sư.

Rồi ông nói câu khiến Alex ngồi thẳng lưng hơn, rằng người thợ giỏi tạo ra sản phẩm, còn người kiến trúc sư tạo ra những người thợ. Sự khác biệt không nằm ở chỗ ai giỏi nghề hơn. Nó nằm ở chỗ thành quả của mỗi người là gì, một bên là sản phẩm, một bên là những con người làm ra sản phẩm.

Bạn đang đo giá trị của mình bằng gì?

Mr. Grant để khoảng lặng làm phần việc của nó, một lúc sau mới nói tiếp, rằng người thợ đo giá trị bản thân bằng thứ mình tự tay làm ra, còn người kiến trúc sư đo giá trị bằng thứ người khác làm được nhờ hệ thống và con người mà mình tạo ra.

Alex nhìn xuống cuốn sổ, nghĩ về lịch làm việc của mình, về những việc khiến anh cảm thấy mình hữu ích, và nhận ra một sự thật không dễ chịu. Dù đã xây SOP, đã dựng kho tri thức, đã đào tạo, đã học cách đặt câu hỏi, thì trong sâu thẳm anh vẫn thường đánh giá giá trị của mình bằng những việc mình tự làm được, giống như một người thợ lành nghề. Mr. Grant cười nhẹ, bảo đó là điều rất nhiều chủ doanh nghiệp mắc phải, bởi họ khởi nghiệp bằng tay nghề.

Câu hỏi kế tiếp của ông mới là câu khó, rằng công ty hôm nay có còn cần cậu như một người thợ nữa không. Alex im lặng khá lâu, bởi anh biết câu trả lời là không, ít nhất không phải theo cách cũ. Công ty bây giờ không thiếu người làm việc, thứ nó cần là người giúp những người ấy lớn lên, một người thiết kế môi trường học tập, một người tạo ra hệ thống phát triển năng lực, một người dựng nên những con người khác.

Cái trần của một đôi tay nằm ở đâu?

Chương 15 không phủ nhận sức hút của việc tự làm. Làm thay luôn nhanh hơn, điều đó chưa bao giờ sai. Vấn đề là cái gì xảy ra sau sự nhanh ấy. Nếu hôm nay Alex làm thay, công việc sẽ xong, nhưng ngày mai cũng chính người đó sẽ lại quay về với một việc tương tự. Nếu hôm nay anh cứu một lần, ngày mai anh lại phải cứu tiếp. Nếu hôm nay anh giành việc về mình, ngày mai công ty vẫn chỉ lớn bằng năng lực của một người.

Người giỏi nhất phòng thì cả công ty chỉ lớn tới mức đôi tay một người cho phép. Người làm cả phòng giỏi lên thì gỡ bỏ chính cái trần ấy.

Thay chữ “công ty” bằng chữ “nhóm”, bạn sẽ thấy cái trần của chính mình. Một trưởng nhóm tiếp tục là người làm giỏi nhất thì đội nhóm chỉ lớn bằng năng lực của một người. Bản thảo gọi đây là câu hỏi định hình cả sự nghiệp của người lãnh đạo mà ít ai dừng lại trả lời thành thật, mình đang cố trở thành người giỏi nhất trong phòng, hay người làm cho cả phòng giỏi lên.

Vậy người kiến trúc sư làm gì mỗi ngày?

Mr. Grant nói việc dựng nên con người không diễn ra theo một cách duy nhất, mà qua ba con đường, trong SMILE+ gọi là Leader TCM.

1. Đào tạo

Trao cho ai đó một kỹ năng họ chưa từng có, bài bản và từng bước, đưa người ta từ chỗ chưa biết tới chỗ làm được.

2. Huấn luyện

Thôi cầm tay chỉ việc mà đặt câu hỏi, để người ta tự gọi ra lời giải vốn đã nằm đâu đó trong đầu mình.

3. Kèm cặp

Đi bên cạnh một người suốt một quãng đường dài, không phải để trao một kỹ năng cụ thể, mà để truyền lại cách nghĩ, cách nhìn, cả những điều chỉ thời gian mới dạy nổi.

Người lãnh đạo giỏi không chọn lấy một trong ba, mà nhận ra lúc nào nên đào tạo, lúc nào nên huấn luyện, và lúc nào chỉ cần lặng lẽ kèm cặp. Nếu bạn muốn biết mình đang nghiêng về cách nào, bài test “Bạn đang dẫn dắt đội ngũ đúng người, đúng lúc?” là một điểm bắt đầu, và các bài cùng mạch nằm ở trang chủ đề chuyển vai quản lý.

Cuối chương, Alex có một chiếc la bàn mới. Mỗi khi phân vân, anh chỉ cần tự hỏi mình đang hành động như một người thợ giỏi, hay như một người dựng nên những người thợ. Anh hiểu công việc quan trọng nhất của mình không phải là làm ra kết quả, mà là làm ra những con người có thể tạo ra kết quả.

Tuần qua bạn dành nhiều thời gian hơn để làm việc giỏi nhất, hay để làm người khác giỏi lên?

Bài viết dựa trên Chương 15, “Lãnh đạo là một nghề giáo”, trong cuốn SMILE+ của Aha Trần.